Trong xu thế dịch chuyển của ngành du lịch toàn cầu, du lịch cộng đồng (Community-based Tourism - CBT) không còn là một khái niệm mới mẻ mà đã trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững. Tại Quảng Ninh, mảnh đất vốn nổi tiếng với kỳ quan thiên nhiên thế giới, du lịch cộng đồng đang dần khẳng định vị thế riêng, không chỉ là sản phẩm bổ trợ mà còn là linh hồn giúp khẳng định giá trị bản sắc địa phương.

1. Chiến lược bài bản: Chuyên nghiệp hóa từ gốc rễ

Để du lịch cộng đồng phát triển thoát khỏi sự tự phát, tỉnh Quảng Ninh đã thực hiện những bước đi chiến lược trong việc đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực cho người dân địa phương. Điểm mấu chốt ở đây chính là việc chuyển đổi tư duy từ 'làm nông nghiệp' hoặc 'khai thác tài nguyên' sang 'làm dịch vụ chuyên nghiệp'.

Việc ra mắt Câu lạc bộ Du lịch cộng đồng vào tháng 10/2025 với 65 hội viên là một minh chứng cho sự chuyên nghiệp hóa này. Đây không chỉ là một tổ chức nghề nghiệp mà còn là nơi:

• Kết nối các doanh nghiệp lữ hành với các hộ gia đình làm homestay.
• Chia sẻ kinh nghiệm quản trị và nâng cao kỹ năng phục vụ theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Xây dựng các bộ tiêu chuẩn sản phẩm đặc thù cho từng địa phương, tránh sự chồng chéo và đơn điệu.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để mô hình này thành công, sự hỗ trợ từ chính quyền về mặt pháp lý và hạ tầng giao thông là 'điều kiện cần', nhưng sự chủ động và lòng hiếu khách của cộng đồng mới là 'điều kiện đủ' để giữ chân du khách.

2. Green Life Hạ Long: Khi bảo vệ môi trường trở thành sản phẩm du lịch

Một trong những mô hình sáng tạo và mang tính giáo dục cao nhất tại Quảng Ninh hiện nay chính là Hợp tác xã Green Life Hạ Long. Không đi theo lối mòn của du lịch nghỉ dưỡng thuần túy, Green Life chọn hướng đi du lịch sinh thái gắn liền với trách nhiệm môi trường.

Sáng kiến 'Biến rác thành tài nguyên'

Tại đây, khái niệm 'rác' bị xóa bỏ và thay thế bằng 'nguồn tài nguyên sáng tạo'. Du khách đến với Green Life không chỉ để xem mà để thực hành. Việc tái chế các vật liệu như lốp xe, chai nhựa, hay pano quảng cáo thành túi xách và đồ lưu niệm đã tạo ra một trải nghiệm độc đáo, đánh vào tâm lý ưa chuộng sống xanh của du khách hiện đại, đặc biệt là khách quốc tế.

Lan tỏa giá trị giáo dục quốc tế

Việc đón các đoàn học sinh từ Anh quốc đến trải nghiệm trong 15 ngày là một minh chứng cho thấy tiềm năng xuất khẩu văn hóa và tinh thần bảo vệ môi trường của Quảng Ninh. Các hoạt động như ủ phân compost, xử lý vỏ hộp sữa không chỉ giúp ích cho địa phương mà còn xây dựng hình ảnh một điểm đến văn minh và có trách nhiệm trong mắt bạn bè quốc tế.

3. Bình Liêu: Đánh thức bản sắc văn hóa vùng cao

Nếu Hạ Long là sự kết hợp giữa đô thị và môi trường, thì Bình Liêu lại là bài ca về bảo tồn văn hóa dân tộc. Ngày hội Soóng Cọ của người Sán Chỉ đã trở thành một thương hiệu du lịch mạnh mẽ, thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm.

Sức hấp dẫn của Bình Liêu nằm ở sự nguyên sơ. Tuy nhiên, điểm mới trong những năm gần đây chính là việc ứng dụng chuyển đổi số vào quảng bá du lịch. Việc tổ chức sân khấu thực cảnh tại thác Khe Vằn kết hợp với không gian hỗ trợ du lịch số đã giúp:

• Tiếp cận đối tượng khách hàng trẻ (Gen Z) thông qua các nền tảng mạng xã hội.
• Minh bạch hóa thông tin về dịch vụ, giá cả tại các bản làng.
• Lưu giữ các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống bằng tư liệu số hóa.

Phân tích chuyên sâu: Sự thành công của Bình Liêu cho thấy di sản văn hóa nếu được khai thác đúng cách sẽ là nguồn tài nguyên vô tận, không bị hao mòn theo thời gian như tài nguyên thiên nhiên.

4. Sự kết hợp hoàn hảo giữa OCOP và du lịch nông thôn

Mô hình 'Mỗi xã, phường một sản phẩm' (OCOP) tại Quảng Ninh đã tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ cực tốt cho du lịch cộng đồng. Khi sản phẩm địa phương đạt chuẩn 3-5 sao, nó không chỉ là một món hàng mà là một 'đại sứ văn hóa'.

Mô hình vùng trà Đường Hoa

Tại xã Đường Hoa, những đồi chè không chỉ để thu hoạch mà đã biến thành những điểm check-in và trải nghiệm quy trình sản xuất. Du khách có thể tự tay hái chè, học cách sao chè và thưởng thức hương vị trà ngay tại nơi sản xuất. Đây chính là mô hình du lịch nông nghiệp bền vững giúp:

• Tăng giá trị gia tăng cho nông sản địa phương.
• Tạo việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn, giảm thiểu tình trạng ly hương.
• Đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách khi đến với Quảng Ninh ngoài biển đảo.

5. Tầm nhìn và giải pháp cho tương lai

Để phát triển du lịch cộng đồng tại Quảng Ninh thực sự trở thành một trụ cột kinh tế, cần chú trọng vào ba yếu tố cốt lõi:

1. Quản lý sức chứa: Không nên chạy theo số lượng khách quá lớn dẫn đến phá vỡ cấu trúc văn hóa và cảnh quan thiên nhiên.
2. Chia sẻ lợi ích công bằng: Đảm bảo mọi thành viên trong cộng đồng đều được hưởng lợi từ du lịch, tránh tình trạng xung đột lợi ích.
3. Đào tạo liên tục: Du lịch là ngành dịch vụ con người, do đó việc cập nhật kiến thức về ngoại ngữ, công nghệ và xu hướng thị trường cho người dân là nhiệm vụ sống còn.

Kết luận, du lịch cộng đồng tại Quảng Ninh đang đi đúng hướng khi biết kết hợp giữa bản sắc truyền thống và tư duy hiện đại. Đây chính là chìa khóa để địa phương này không chỉ khẳng định giá trị bản sắc mà còn phát triển kinh tế một cách bền vững và nhân văn.