Hòn Trống Mái không chỉ đơn thuần là hai khối đá vôi giữa biển khơi, mà từ lâu đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu của du lịch vịnh Hạ Long và là linh hồn của di sản thiên nhiên thế giới. Tuy nhiên, trước những biến đổi khắc nghiệt của thiên nhiên và áp lực từ hoạt động con người, ‘biểu tượng tình yêu’ này đang đứng trước nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào. Là những người tâm huyết với di sản, chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc về các giải pháp bảo tồn cấp bách để giữ gìn báu vật này cho thế hệ mai sau.

Thực trạng báo động: Hòn Trống Mái ‘lung lay’ trước sóng gió

Theo khảo sát từ UBND tỉnh Quảng Ninh, hòn Trống Mái bao gồm hai đảo đá nhỏ cao khoảng 13,9m. Điểm đặc biệt cũng là điểm yếu chí tử của cụm đảo này chính là cấu trúc ‘đầu to chân nhỏ’ – phần chân đảo hẹp hơn nhiều so với thân đảo, tạo nên một tư thế chênh vênh đầy nghệ thuật nhưng cũng cực kỳ kém ổn định về mặt cơ học.

Trải qua hàng triệu năm kiến tạo địa chất, hòn Trống Mái mang cấu tạo đơn nghiêng với hệ thống khe nứt chằng chịt. Dưới góc nhìn chuyên gia, sự kết hợp giữa đá vôi hệ tầng Bắc Sơn và các tác động ngoại lực đang đẩy nhanh quá trình phong hóa. Nếu không có sự can thiệp kịp thời, viễn cảnh biểu tượng này chỉ còn trong ảnh chụp là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Sự bào mòn âm thầm của mẹ thiên nhiên

Hòn Trống Mái thường xuyên phải gồng mình chịu đựng các yếu tố thời tiết cực đoan:

• Năng lượng sóng và thủy triều: Sự va đập liên tục của sóng biển vào chân đế làm gia tăng quá trình xâm thực, tạo ra các hàm ếch sâu dưới nước.
• Quá trình phong hóa: Mưa axit và sự thay đổi nhiệt độ khiến các khe nứt đá vôi ngày càng mở rộng, làm giảm liên kết giữa các khối đá.
• Dòng chảy cục bộ: Sự thay đổi của dòng hải lưu quanh khu vực đảo nhỏ gây ra các áp lực không đồng đều lên cấu trúc chân đế.

Tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch và giao thông thủy

Một yếu tố đáng lo ngại khác đến từ chính các hoạt động nhân sinh. Mặc dù du khách không được phép lên đảo, nhưng việc tàu thuyền du lịch và ca nô di chuyển quá gần với tốc độ cao đang trực tiếp ‘bức tử’ hòn Trống Mái.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, một chiếc ca nô chở 4-8 người chạy với tốc độ 30km/h có thể tạo ra cột nước cao tới 40-60cm. Thậm chí, các tàu cao tốc lớn di chuyển từ xa cũng tạo ra những đợt sóng cao trên 80cm va đập trực diện vào đảo. Việc tàu thuyền lượn nhiều vòng quanh đảo để khách chụp ảnh vô tình tạo ra sự cộng hưởng sóng, đẩy nhanh quá trình ăn mòn bề mặt và làm trầm trọng thêm các khe nứt sẵn có.

Những con số ‘biết nói’ từ báo cáo khoa học

Viện Khoa học địa chất và khoáng sản (Bộ Tài nguyên và Môi trường) đã đưa ra một báo cáo chi tiết về mức độ an toàn của hòn Trống Mái với những dữ liệu gây sốc. Qua thăm dò bằng công nghệ hiện đại, đơn vị này xác định có tới 40 khối đá có nguy cơ trượt lở cao:

• Hòn Trống: Ghi nhận 11 khối đá ở trạng thái mất ổn định.
• Hòn Mái: Tình trạng tồi tệ hơn với 29 khối đá có nguy cơ đổ lở.

Với diện tích phần nổi chỉ khoảng 400m2, việc mất đi bất kỳ khối đá nào trong số này cũng có thể dẫn đến phản ứng dây chuyền, làm thay đổi hoàn toàn hình dáng hoặc thậm chí gây sụp đổ toàn bộ cấu trúc di sản.

Chiến lược bảo tồn: Sự kết hợp giữa kỹ thuật và quản lý

Để bảo vệ hòn Trống Mái mà không làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên vốn có, các chuyên gia đã đề xuất một lộ trình bảo tồn đa tầng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

Giải pháp kỹ thuật can thiệp trực tiếp

Dựa trên tiêu chí hạn chế tối đa sự thay đổi cảnh quan, các biện pháp kỹ thuật được đề xuất bao gồm:

• Neo giữ khối trượt: Sử dụng hệ thống neo bằng vật liệu không gỉ để cố định các khối đá có nguy cơ tách rời.
• Bơm trám khe nứt: Sử dụng hỗn hợp xi măng đặc chủng có độ bền cao và màu sắc tương đồng với đá tự nhiên để lấp đầy các khoảng trống, ngăn nước mưa thấm sâu.
• Gia cố chân đế: Xây dựng tường bê tông chịu lực ẩn bên trong các vách hang và hệ thống đê bao ngầm quanh chân đảo để giảm thiểu lực tác động của sóng biển.

Điều tiết giao thông và nâng cao ý thức cộng đồng

Song song với các biện pháp cơ học, việc quản lý vận tải thủy là yếu tố then chốt. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh đã tham mưu phương án phân luồng giao thông xa hơn, quy định nghiêm ngặt về tốc độ tàu thuyền khi đi ngang qua khu vực này. Việc giảm tốc độ không chỉ bảo vệ đảo mà còn giúp du khách có thời gian chiêm ngưỡng di sản một cách thư thái và an toàn hơn.

Lời kết: Trách nhiệm không của riêng ai

Hòn Trống Mái là món quà vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho chúng ta. Việc bảo tồn di sản này không chỉ là nhiệm vụ của các nhà khoa học hay chính quyền tỉnh Quảng Ninh, mà còn là trách nhiệm của mỗi du khách và doanh nghiệp lữ hành. Sự thấu hiểu và tuân thủ các quy định về an toàn đường thủy chính là hành động thiết thực nhất để giữ cho đôi gà đá vẫn mãi hiên ngang giữa sóng nước Hạ Long.

Hãy cùng chung tay bảo vệ di sản! Nếu bạn là một du khách, hãy ưu tiên lựa chọn các đơn vị lữ hành có trách nhiệm và tôn trọng các quy tắc bảo tồn khi tham quan vịnh. Chia sẻ thông tin này để cộng đồng cùng nâng cao nhận thức về việc bảo vệ biểu tượng quý giá của Việt Nam.